Adıyaman'ın şehir merkezine yaklaşık 45 kilometre mesafedeki Besni, ilin en büyük ve en kalabalık ilçelerinden biri. Ama Besni'yi özel kılan yalnızca nüfusu değil; binlerce yıllık bir hafızayı taşıyor olması.
"Cennete Eş" Anlamına Gelen Bir İsim
Besni'nin adı bile başlı başına bir tarih dersi. Kommagene Krallığı döneminde Bahsna, sonrasında Süryanice Bethesna adıyla anılan yerleşim, Arap ve Fars kaynaklarında "eşsiz" ya da "cennete eş" anlamına gelen hesnâ kelimesinden türetilen Behesnâ adını almış. Osmanlı döneminin başında Behisni ve Behesni olarak kullanılan isim, zamanla bugünkü Besni şeklini almış.
İpek Yolu Üzerindeki Kale Kenti
Besni, tarih boyunca Akadlar, Hurriler, Mitanniler ve Asurluların akınlarına sahne oldu; MÖ 500'lerden itibaren Perslerin, İskender'in ve Romalıların yönetimine girdi. Bağdat-Halep güzergâhını takip eden İpek Yolu'nun buradan geçmesi, ilçenin önemini artırmış ve defalarca el değiştirmesine yol açmıştı.
Bu stratejik konumun simgesi Besni Kalesi. Yüksek ve hâkim bir tepeye kurulan kale, yüzyıllarca askeri, siyasi ve ticari açıdan kritik bir rol üstlendi. 1516'da Yavuz Sultan Selim'in Doğu Seferi sırasında Osmanlı topraklarına katıldı ve sonrasında onarılarak yeniden yapılandırıldı.
Kızılin Köprüsü ve Şehrin Taşınması
Göksu (Kızılin) Köprüsü, zarif taş işçiliği ve tarihi dokusuyla her yıl çok sayıda yerli ve yabancı turistin ilgisini çekiyor.
İlçenin ilginç bir de taşınma hikâyesi var. Eski yerleşim, bugünkü yerinden yaklaşık 5 kilometre güneyde, Besni Kalesi çevresindeydi. Derenin taşması ve heyelanlar nedeniyle yerleşim yeri defalarca değişti; 1950-1960 yıllarında bugünkü konumuna taşındı.
Tescilli Lezzet: Besni Üzümü
Besni denince akla gelen ilk ürün üzüm. Ve bu tesadüf değil: Besni Üzümü, ilçeye özgü toprak yapısı, iklim koşulları ve geleneksel üretim yöntemleriyle yetiştirilen; ince kabuklu, bol şekerli ve uzun raf ömrüne sahip bir çeşit. 2018 yılında menşe adı olarak tescillendi. Besni'nin mikroklima özelliği gösteren iklimi, kireçli toprak yapısı ve güneşli gün sayısının fazlalığı, üzümün lezzetini ve şeker oranını doğrudan etkiliyor.
Menşe adı tescili şu anlama geliyor: yalnızca bu coğrafyada yetiştirilen üzüm bu isimle anılabilir. Kurutmalık olarak da değerlendirilen Besni üzümü, doğal yöntemlerle işlendiğinde koruyucu maddeye ihtiyaç duymuyor.
Aslında bu, yeni bir zenginlik değil. 20. yüzyılın başlarında da Besni'de tahıl ürünleri ile üzüm ve üzümün yan ürünleri başlıca ekonomik faaliyeti oluşturuyordu.
6 Şubat ve Sonrası
Besni, 6 Şubat 2023 depremlerinde en ağır yıkımı yaşayan yerleşim yerlerinden biri oldu. İlçenin sosyal dokusu, ekonomik yapısı ve demografisi bu felaketten derinden etkilendi.
Ancak Besni yeniden ayağa kalkıyor. Sanayi yatırımlarının artması, organize sanayi bölgelerinin faaliyete geçmesi ve altyapı çalışmalarının hızlanmasıyla nüfus artış eğilimi sürüyor; genç nüfusun ilçede kalıp üretim süreçlerine katılması, demografik ve ekonomik yapıyı olumlu etkiliyor.